ผิวแพ้ง่าย รักษาได้ไม่ยาก

ผิวแพ้ง่าย คือสภาวะที่ผิวไวต่อสิ่งรบกวนภายนอก โดยเฉพาะสารเคมีและสภาพอากาศ ทำให้เกิดผื่นแดง ตุ่มนูน รู้สึกคัน แสบ หรือมีผิวลอกได้ การทำความเข้าใจถึงสาเหตุและปัจจัยเสี่ยงที่ก่อให้เกิดการระคายเคือง ตลอดจนวิธีดูแลและเลือกใช้ผลิตภัณฑ์บำรุงผิวที่เหมาะสม อาจช่วยเร่งฟื้นฟูให้ผิวกลับมามีสุขภาพดี ผิวแข็งแรงเหมือนเดิมได้

 

ผิวแพ้ง่ายสังเกตได้อย่างไร

 

หลายคนที่ใช้ผลิตภัณฑ์บำรุงผิวหน้าบางชนิดแล้วเกิดอาการแพ้มักเข้าใจว่าตนเองมีผิวแพ้ง่าย ทว่าแท้จริงแล้วอาจเป็นเพียงอาการแพ้ที่เกิดจากสารเคมีบางตัวโดยเฉพาะ หรือการใช้ผลิตภัณฑ์นั้น ๆ ในปริมาณมากเกินไป วิธีสังเกตว่าตนเองมีผิวแพ้ง่ายหรือไม่ ทำได้ดังนี้

 

ผิวแดงขึ้นทันทีหลังสัมผัสสิ่งกระตุ้น เช่น การใช้โฟมล้างหน้า หรือการปะทะลมแรง แม้ดูเหมือนเป็นเรื่องปกติ แต่อาจเป็นอาการของผิวแพ้ง่ายจากผื่นผิวหนังอักเสบชนิดโรซาเซีย (Rosacea) ซึ่งเป็นภาวะที่หลอดเลือดฝอยบริเวณใบหน้าแตก ร่วมกับมีตุ่มเล็ก ๆ ขึ้นตามคาง แก้ม และจมูก

ผิวหลุดลอกเป็นประจำจากการขาดความชุ่มชื้น มักเกิดจากการใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของสารเร่งการผลัดเซลล์ผิว เช่น กรดไกลโคลิก หรือเรตินอยด์ ในปริมาณมากเป็นเวลานาน

แสบผิว ผิวพุพองง่าย เกราะปกป้องผิวของผู้มีผิวแพ้ง่ายนั้นบอบบางกว่าคนทั่วไป ทำให้ผิวไวต่อสารเคมีหลายชนิดและอาจเกิดการระคายเคืองหลังใช้ผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น เครื่องสำอาง สารทำความสะอาด ผลิตภัณฑ์บำรุงผิว เป็นต้น

รู้สึกคันเป็นประจำเนื่องจากผิวแห้ง เกราะปกป้องผิวที่บางไม่เพียงทำให้ระคายเคืองง่าย แต่อาจส่งผลให้ผิวกักเก็บความชุ่มชื้นได้น้อยและรู้สึกแห้งกร้านจนมีอาการคันตามผิวหนัง

ผิวแพ้ง่ายเกิดจากอะไร

 

ผิวแพ้ง่ายเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ไม่ว่าจะเป็นความผิดปกติทางผิวหนังชนิดต่าง ๆ ผิวหนังขาดความชุ่มชื้น หรือการเผชิญสภาพอากาศที่ส่งผลเสียต่อผิวหนังเป็นเวลานาน ดังนี้

 

ผิวหนังอักเสบ เป็นภาวะที่ทำให้มีอาการคันหรือเกิดผื่นแดงตามผิวหนัง อีกทั้งส่งผลให้เกราะปกป้องผิวบางลงจนเกิดการระคายเคืองจากสิ่งกระตุ้นภายนอกได้ง่าย เช่น น้ำ ความร้อน ความเย็น ความชื้น เป็นต้น

ผื่นระคายสัมผัส ปัญหาผิวหนังอักเสบที่อาจเกิดจากการเผชิญปัจจัยแวดล้อมหรือสัมผัสสารก่อความระคายเคืองในปริมาณมากหรือเป็นเวลานาน เช่น สารเคมี รังสีอัลตราไวโอเลต ความร้อน ความเย็น เป็นต้น อาจก่อให้เกิดผื่นแดง ผิวแห้งแตก และรู้สึกคันตามผิวหนัง บางรายอาจมีเพียงอาการคันปรากฏเท่านั้น

ผื่นแพ้สัมผัส คือผิวอักเสบที่เกิดจากสิ่งกระตุ้นภายนอกร่างกาย เช่น สารเคมีบางชนิดในเครื่องสำอาง ลักษณะคล้ายกับผื่นระคายสัมผัส แต่เกิดขึ้นได้ยากกว่า ทั้งนี้ อาการผื่นแพ้อาจเกิดขึ้นใน 2-3 วัน หลังจากสัมผัสสิ่งกระตุ้น

ลมพิษจากการสัมผัส มีลักษณะเป็นรอยบวมและแดงที่ผิวหนัง มักปรากฎทันทีหลังจากสัมผัสสิ่งกระตุ้นหรือสารก่อภูมิแพ้

ผื่นผิวหนังอักเสบชนิดโรซาเซีย มักเกิดหลังจากใช้ผลิตภัณฑ์เกี่ยวกับผิวหน้าหรือเครื่องสำอางชนิดเดิมติดต่อกันนานหลายปี ส่งผลให้หลอดเลือดฝอยบริเวณใบหน้าแตก ผิวหน้าบวม แดง แพ้ง่าย และมีตุ่มคล้ายสิว

Aquagenic Pruritus คือโรคผิวหนังที่ส่งผลให้มีอาการคันหลังอาบน้ำ ไม่ว่าจะเป็นน้ำเย็น น้ำอุ่น หรือน้ำอุณหภูมิปกติก็ตาม

ผิวแห้ง อาจเกิดจากพันธุกรรม การรับประทานยา สภาพอากาศที่มีความชื้นต่ำ ผลกระทบจากโรค หรือชำระล้างผิวบ่อยครั้งเกินไป ทำให้ผิวระคายเคือง แพ้ง่าย และมักมีอาการคันร่วมด้วย โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในที่ที่มีอากาศร้อน

Cutaneous Mastocytoses คือภาวะผิดปกติที่ชั้นผิวหนังมีแมสท์เซลล์ (Mast Cells) ในปริมาณมาก เซลล์ชนิดนี้จะปล่อยสารฮิสทามีน (Histamine) ที่กระตุ้นให้เกิดอาการแพ้เมื่อมีสารก่อภูมิแพ้เข้าสู่ร่างกาย ทำให้ผิวมีผื่นแดงและบวม

คาร์ซินอยด์ซินโดรม (Carcinoid Syndrome) คือกลุ่มอาการของโรคมะเร็งคาร์ซินอยด์ ผู้ป่วยมักมีผิวหนังแดงจากเส้นเลือดฝอยขยายตัว ปรากฏร่วมกับอาการอื่น ๆ เช่น ท้องเสีย ปวดท้อง หายใจมีเสียงหวีด ความดันโลหิตต่ำ เป็นต้น

สิ่งแวดล้อม การเผชิญกับสภาพแวดล้อมที่ทำร้ายผิวอย่างต่อเนื่อง เช่น แสงแดด ลม อากาศร้อนหรือหนาวจัด อาจทำให้เกิดอาการแพ้ได้

ทดสอบผิวแพ้ง่ายได้อย่างไร

 

ผู้มีผิวแพ้ง่ายควรเข้ารับการตรวจหาสาเหตุที่ก่อให้เกิดอาการแพ้ เพื่อรับการรักษาหรือหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นดังกล่าวได้อย่างตรงจุด โดยแพทย์อาจตรวจดูอาการและแนะนำให้รับการทดสอบด้วยวิธีดังต่อไปนี้

 

วิธีปิดสารทดสอบบนผิวหนัง เป็นวิธีที่นิยมใช้ทดสอบผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง แพทย์จะปิดแผ่นแปะผิวหนังที่ป้ายสารก่ออาการแพ้ 20-30 ชนิด บริเวณแขนหรือแผ่นหลังของผู้ทดสอบและทิ้งไว้ประมาณ 48 ชั่วโมง ระหว่างนี้ต้องหลีกเลี่ยงไม่ให้ผิวหนังบริเวณที่ทดสอบสัมผัสน้ำและมีเหงื่อออก เมื่อครบกำหนดจึงดึงแผ่นแปะผิวหนังออก หากพบว่าผิวหนังบริเวณใดเกิดผื่นแดง แสดงว่าผู้รับการทดสอบแพ้สารชนิดนั้น ๆ

วิธีสะกิด ใช้ตรวจสอบสารก่อภูมิแพ้ได้ถึง 40 ชนิดในครั้งเดียว นิยมนำมาทดสอบอาการแพ้จากเกสรดอกไม้ เชื้อรา ไรฝุ่น และอาหาร แพทย์จะหยดสารที่คาดว่าก่อให้เกิดการแพ้ตามบริเวณท้องแขนหรือแผ่นหลัง จากนั้นใช้เข็มสะกิดผิวของผู้ทดสอบตามจุดที่หยดสาร แล้วทิ้งไว้ 15 นาที ตำแหน่งที่แพ้จะเกิดผื่นแดงหรือตุ่มคล้ายยุงกัด ทั้งนี้ แพทย์อาจป้ายฮิสทามีน กลีเซอรีน (Glycerin) หรือน้ำเกลือ ลงบนผิวชนิดละตำแหน่งด้วย เพื่อดูว่าผิวหนังของผู้ทดสอบตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้เป็นปกติหรือไม่ หากผิวไม่ตอบสนองต่อฮิสทามีน อาจต้องใช้การทดสอบด้วยวิธีอื่นแทน ส่วนผิวที่ป้ายกลีเซอรีนหรือน้ำเกลือแล้วเกิดอาการแพ้ อาจบ่งบอกได้ว่าผู้ทดสอบมีผิวแพ้ง่าย

การตัดชิ้นเนื้อจากผิวหนังส่งตรวจ คือการตัดเนื้อเยื่อผิวหนังบริเวณที่ผิดปกติและนำไปตรวจดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ เพื่อหาสาเหตุของอาการผิดปกติ

ผิวแพ้ง่ายควรดูแลอย่างไร

 

ผู้มีผิวแพ้ง่ายควรเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดหน้า บำรุงผิวหน้า และเครื่องสำอางที่อ่อนโยนต่อผิว รวมถึงปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตเพื่อหลีกเลี่ยงปัจจัยที่อาจกระตุ้นให้ผิวหนังเกิดอาการแพ้หรือระคายเคือง ดังนี้

 

ทดสอบอาการแพ้ทุกครั้งก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ทุกชนิด โดยทาบาง ๆ บริเวณข้อพับแขน ข้อมือ ท้องแขน หรือหลัง หลีกเลี่ยงไม่ให้ผิวหนังส่วนที่ทดสอบสัมผัสน้ำหรือเหงื่อประมาณ 48 ชั่วโมง หากเกิดผื่นแดงแสดงว่ามีอาการแพ้และไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์ดังกล่าว

หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่มีน้ำหอม แอลกอฮอล์ และส่วนผสมบางชนิดที่อาจทำให้มีอาการแพ้ได้ง่าย เช่น เรตินอยด์ กรดอัลฟาไฮดรอกซี (Alpha-Hydroxy Acids: AHA) ทัลคัม (Talc) ไมกา (Mica) สารเคมีระงับกลิ่นกาย รวมถึงสารเคมีที่มีคุณสมบัติทำลายหรือยับยั้งแบคทีเรีย

ไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์เพื่อผลัดเซลล์ผิว หากต้องการผลัดเซลล์ผิวควรทำภายใต้การดูแลของแพทย์

หลีกเลี่ยงการใช้เครื่องสำอางที่มีคุณสมบัติกันน้ำหรือมีสารกันเสียเป็นส่วนประกอบ

ไม่ควรใช้เครื่องสำอางหรือผลิตภัณฑ์ที่หมดอายุ เพราะอาจเกิดการกลายสภาพและเป็นอันตรายต่อผิวหนัง

หลีกเลี่ยงสภาพอากาศหนาวจัดหรือร้อนจัด โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาทางผิวหนัง เช่น ผื่นผิวหนังอักเสบ เพราะอาจทำให้อาการแพ้รุนแรงขึ้น

หลีกเลี่ยงการออกกลางแจ้งในช่วงเวลา 9.00-14.00 น. เนื่องจากเป็นช่วงที่มีความเข้มของรังสียูวีค่อนข้างสูง

ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เท่านั้น

ใช้ผลิตภัณฑ์สำหรับผู้ที่มีผิวแพ้ง่ายโดยเฉพาะ

ใช้ผลิตภัณฑ์สำหรับเพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิวเป็นประจำเพื่อป้องกันผิวแห้ง โดยควรเลือกที่ผลิตจากวัตถุดิบธรรมชาติเป็นหลักและปราศจากน้ำหอม

ทาครีมกันแดดที่มีค่าป้องกันแสงแดดหรือ SPF ตั้งแต่ 30 ขึ้นไปเป็นประจำ โดยเฉพาะก่อนออกแดด ควรเลือกครีมกันแดดที่มีส่วนผสมของซิงก์ออกไซด์ (Zinc Oxide) และไททาเนียมไดออกไซด์ (Titanium Dioxide) เป็นหลัก เนื่องจากสารทั้ง 2 ชนิดนี้จะไม่ซึมผ่านผิวหนัง ทำให้เสี่ยงเกิดการแพ้ได้น้อย

หมั่นล้างและทำความสะอาดสิ่งของที่สัมผัสผิวหน้าเป็นประจำ เช่น อุปกรณ์แต่งหน้า ปลอกหมอน เป็นต้น เพราะเชื้อแบคทีเรียที่สะสมอยู่ตามสิ่งเหล่านี้อาจเป็นปัจจัยก่อให้เกิดสิวและปัญหาทางผิวหนังที่ส่งผลให้ผิวระคายเคืองง่าย

เลือกสวมเสื้อผ้าเนื้อบางเบา ไม่รัดรูป หรือผลิตจากวัตถุดิบธรรมชาติ เช่น ผ้าฝ้าย เพื่อป้องกันการระคายเคืองของผิวหนัง

6 เรื่องต้องรู้เกี่ยวกับ “ผิวแพ้ง่าย”

6 เรื่องต้องรู้เกี่ยวกับ “ผิวแพ้ง่าย

  1. ผิวบอบบางแพ้ง่าย คืออะไร?

ผิวบอบบางแพ้ง่ายคือผิวที่มีอาการระคายเคืองจากสิ่งภายนอกได้ง่าย สภาพผิวมักแห้งกร้าน ลอกเป็นขุย และมักมีอาการแดงและคันได้ง่ายเมื่อสัมผัสกับผลิตภัณฑ์ใด ๆ ก็ตาม โดยผิวจะมีอาการแพ้เมื่อเปลี่ยนผลิตภัณฑ์ดูแลผิว สัมผัสกับเสื้อผ้าบางชนิด ผลิตภัณฑ์ดูแลผิวที่มีส่วนผสมของน้ำหอม เครื่องสำอาง ครีมบำรุงผิว รวมถึงครีมกันแดด

โดยระดับการแพ้ง่ายจะแตกต่างกันไปในแต่ละคน

 

  1. ใครมีโอกาสมีผิวบอบบางแพ้ง่ายบ้าง?

นอกจากผู้ป่วยโรคภูมิแพ้ ผู้มีอาการแพ้อาหาร หรือผู้มีอาการแพ้อากาศ จะมีโอกาสมีผิวบอบบางแพ้ง่ายแล้ว ผู้หญิงในวัยทำงานมีโอกาสผิวบอบบางแพ้ง่ายเช่นกัน สาเหตุเพราะผิวได้รับสารเคมีสะสมเป็นระยะเวลานาน จากผลิตภัณฑ์ที่ใช้กับผิวและเครื่องสำอางต่าง ๆ ที่ใช้มาตั้งแต่เป็นวัยรุ่น ถ้าคุณไม่แน่ใจว่ามีโอกาสเป็นมั้ย และยังไม่เคยปรึกษาแพทย์ผิวหนังเลย ลองสังเกตผิวตัวเองเบื้องต้นดังต่อไปนี้

  • ผิวคุณแห้งกร้านมาก ๆ ขาดความชุ่มชื้นจนเสียสมดุล เกราะป้องกันผิวอ่อนแอ จนผิวไวต่อสิ่งที่มาสัมผัส เกิดอาการระคายเคืองง่ายสุด ๆ
  • ผิวคุณมีสิวง่าย มีสิวเยอะ สิวเห่อง่าย และมีอาการสิวลุกลามแดงบนผิวหน้า นอกจากจะเป็นผิวแพ้ง่ายแล้ว คุณอาจเสี่ยงมีอาการสิวหน้าแดง (Rosacea) ร่วมด้วย ควรปรึกษาแพทย์ผิวหนัง
  • ผิวคุณมักมีอาการแห้งคันมาก ผิวเป็นผื่นแห้งแข็งตกสะเก็ด ยิ่งเกายิ่งลาม ลักษณะนี้นอกจากจะเป็นผิวแพ้ง่ายแล้ว คุณยังอยู่ในกลุ่มเสี่ยงเป็นโรคผื่นแพ้กรรมพันธุ์ (Eczema) แนะนำว่าควรปรึกษาแพทย์ผิวหนังทันที

 

  1. ผลิตภัณฑ์หรือส่วนผสมแบบไหนทำให้แพ้?

ส่วนผสมที่ทำให้ระคายเคืองและแพ้ง่ายมากคือ “น้ำหอม” ในผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ไม่ว่าจะผลิตภัณฑ์ล้างหน้า ครีมอาบน้ำ โลชั่น ครีมบำรุง สบู่ล้างมือ หรือแม้แต่ทิชชู่เปียก ถ้าคุณมีผิวแพ้ง่ายควรเลือกใช้แต่ผลิตภัณฑ์ที่อ่อนโยน ไม่มีน้ำหอม และสำหรับผลิตภัณฑ์ที่ควรระวังคือ “แชมพูสระผม” เนื่องจากหลาย ๆ ยี่ห้อพัฒนามาเพื่อใช้กับเส้นผมและหนังศีรษะเท่านั้น หากสัมผัสถูกผิวหน้าในปริมาณมากเกินไปก็อาจทำให้เกิดผื่นภูมิแพ้ได้

 

  1. ผิวบอบบางแพ้ง่ายต่างจากภูมิแพ้ตรงไหน?

ผิวบอบบางแพ้ง่ายมักมีอาการแดง คัน และระคายเคือง จากการสัมผัสผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมที่อาจก่อความระคายเคือง (เช่น น้ำหอม) โดยคนที่มีผิวบอบบางแพ้ง่าย อาจไม่มีอาการภูมิแพ้หรือไม่ได้ป่วยเป็นโรคภูมิแพ้เลย เพราะอาการภูมิแพ้เกิดจากระบบร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาต่อต้านสิ่งแปลกปลอมจากภายนอก (มักแสดงออกมาในรูปแบบการแพ้ต่าง ๆ เช่น น้ำมูกไหล ไอ จาม หรือมีผื่น) ซึ่งอาการคันหรือระคายเคืองผิวจากผลิตภัณฑ์ไม่ใช่อาการแพ้หรือโรคภูมิแพ้เสมอไป

 

ต้องสังเกตความแตกต่างตรงนี้ให้ดี ยกตัวอย่างเช่น คุณรู้สึกระคายเคืองผิวเมื่อทาครีมกันแดดในหน้าหนาว แต่ไม่รู้สึกอะไรเมื่อทาครีมกันแดดตัวเดียวกันในหน้าร้อนหรือหน้าฝน เนื่องมาจากผิวหนังคุณมีความชุ่มชื้นที่แตกต่างกันในแต่ละฤดูกาล อาการคันดังกล่าวไม่ได้เกิดจากการเป็นโรคภูมิแพ้ หรือมีอาการแพ้ครีมกันแดดแต่อย่างใด

 

  1. ควรทำอย่างไรหากพบว่าผิวมีอาการแพ้?
  • สิ่งแรกสุดคือหากสงสัยว่าผลิตภัณฑ์ใด ๆ เป็นสาเหตุอาการแพ้ ควรหยุดใช้ผลิตภัณฑ์นั้นทันที และสังเกตความเปลี่ยนแปลงของผิว
  • หากอาการแพ้ยังมีอยู่หลังหยุดใช้ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวแล้ว ควรปรึกษาเภสัชกรเพื่อขอคำแนะนำผลิตภัณฑ์ที่อ่อนโยน และผลิตภัณฑ์ที่ช่วยฟื้นบำรุงผิวแพ้ง่ายให้กลับมาสุขภาพแข็งแรง
  • หากอาการแพ้กำเริบมากขึ้น ควรปรึกษาแพทย์ผิวหนังทันที

 

  1. วิธีเลือกผลิตภัณฑ์สำหรับผิวบอบบางแพ้ง่าย
  • ทำความเข้าใจก่อนว่าไม่มีผลิตภัณฑ์ใด ๆ ที่เหมาะสำหรับทุกคนในโลก ผลิตภัณฑ์สูตรอ่อนโยนบางชนิดที่คนผิวแพ้ง่ายคนอื่นใช้แล้วไม่แพ้ คุณเองอาจจะแพ้ได้ ฉะนั้นหลักสำคัญในการเลือกผลิตภัณฑ์ดูแลผิวคือ การทดลองใช้ด้วยตัวเอง โดยอาจทดลองใช้กับผิวบริเวณท้องแขนหรือใต้คางดูก่อน เพื่อดูว่ามีอาการระคายเคืองหรือแพ้บ้างหรือไม่ หากไม่มีก็สามารถใช้กับผิวหน้าได้
  • เลือกผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการทดสอบจากแพทย์ผิวหนังแล้วว่า “อ่อนโยน” และเหมาะสำหรับผู้มีผิวบอบบางแพ้ง่าย
  • เลือกผลิตภัณฑ์ที่ช่วยรักษาความชุ่มชื้นให้ผิว โดยไม่ชะล้างไขมันตามธรรมชาติของผิว หรือขัดเซลล์ผิวเก่าออกไป เพราะผิวบอบบางแพ้ง่ายมักมีโครงสร้างผิวที่ขาดความชุ่มชื้น แห้งหร้าน และอ่อนแอ หากมีการชะล้างไขมันตามธรรมชาติของผิว หรือขัดเซลล์ผิวเก่าออกไป หมายถึงการขัดเอาเกราะป้องกันผิวบางส่วนออกไปด้วย ทำให้ผิวแห้งกว่าเดิม แพ้ง่ายกว่าเดิม
  • เลือกผลิตภัณฑ์อ่อนโยน ที่ไม่มีส่วนผสมของน้ำหอม